Dr. Öğr. Üyesi Şükriye Leyla Altuntaş- Kadın ve Doğum Uzmanı
Yeni yerler görmek sadece gözümüzü değil ruhumuzu da açar, seyahat etmek hem bedene hem de zihne iyi gelir. Bizler; eğlenmek, aile ve dost ziyaretleri yapmak, ticaret yapmak, fuarlar gezmek, dil öğrenmek, mesleki araştırmalar yapmak, kongrelere, yarışmalara katılmak, dini ibadetler, tıbbi hizmetler gibi bir ya da birkaç sebeple seyahat ederiz. Bazen bir sempozyuma gittiğimizde o ülke ya da şehrin tarihî eserlerini, sokaklarını, müzelerini gezmek, seçme lezzetlerini tatmak, hatıra el işlerini satın almak için fırsatlar doğar.
Yolculuk yapmanın beden sağlığına faydalı olmasının belirleyici faktörü, artan fiziksel aktivitedir; daha fazla yer görebilmek için daha fazla yürümek, dolaşmak, hareket etmek zorunluluğu kişiyi yorgunluğa tahammül ettirir. Şehrin sokaklarını, müzelerini, tarihî yerlerini gezerek vakit geçirmenin kortizol seviyesini düşürerek ve endorfin salgılatarak stresi azalttığı gözlenmiştir. O denli zevkle yürünür ki günün sonunda, evdeki rutininden çok daha fazla adımı zorlanmadan atmış olması kişiyi şaşırtır. Yürüyüşün kan basıncını düşürmeye yardımcı olduğu ve seyahat sırasında günde en az 3 km yüründüğünde kilo almadan vücut ağırlığının korunduğu gözlenmiştir (1).
Framingham Kalp Çalışması her yıl seyahat eden erkek ve kadınların, kalp krizi geçirme veya kalp damar hastalığı geliştirme olasılıklarının daha düşük olduğunu bulmuştur (2).
Yeni yerler keşfetmek, beyindeki dopamin salınımını artırarak hayattan daha fazla keyif almamızı sağlar. Daha ilgi çekici olan ise sadece bir seyahat planlamanın bile mutluluğu artırıyor olması.
Sabah erken kalkıp iş için trafiğe karışma rutininden uzaklaşmanın getirdiği rahatlama, genellikle uyku kalitesinin artmasını sağlar.
Alışık olunmayan kültürel etkileşimler ve aktivitelerle karşılaşıldığında beynin hafıza merkezleri geliştirilecek şekilde uyarılır ve yeniden yapılandırılır. Seyahat sırasındaki deneyim, manzara, ortamın kokusu ve heyecanı hafızamıza kaydedilerek daha unutulmaz hâle gelir. Ayrıca güzel bir manzaranın verdiği hayranlık veya yeni yiyeceklerin lezzeti gibi seyahatle ilişkili duygusal yoğunluk, hafızayı pekiştirir. Beynin yeni ve karmaşık nesnelere, sorulara veya ortama maruz bırakılması, yeni bağlantılar kurarak gelişmesine ve büyümesine imkan verir (3).
İlk defa karşılaşılan bakteri ve gıda çeşitleri bağışıklık sistemini kamçılar ve yeni antikorların üretilmesiyle bedeni güçlendirir. Bir günlük gezi, immün sistemini bir hafta boyunca aktif tutabilir (4).
Yeni ortamlarda bulunmak, deneyimler kazanmak; ruhu depresif hâle iten uyaranlardan ve tekrarlardan uzaklaştıracağı için âdeta şifa olur. Özellikle doğa turizminin insan üzerinde terapi etkisi oluşturduğu birçok testle kanıtlanmıştır. Müzeler, alışveriş merkezleri ve müzik; özel hasta grupları için terapötik olarak tanımlanmış olup tarihî geziler ve macera seyahatlerinin de epeyce faydalı psikolojik etkilere sahip olduğu gözlenmektedir. Ruh sağlığı terapileri davranış değişikliğini hedeflediklerinden ilgi alanları, yetenekler, kişiyi tatmin edecek faaliyetler göz önüne alınarak yolculuk programı yapılabilir. Eğer seyahatin katkıları tıbbi araştırma standartlarına göre ölçülebilir ise hizmet ürünü olarak tasarlanabilir. Böylece turizm, sağlık sektörü içinde bir tedavi aracı hâline gelebilir. (5)
Gezi süresince geçmiş ve gelecekten bağımsızlaşarak anı yakalamanın doğurduğu farkındalık, kaygı ve strese karşı güçlü bir panzehirdir. Görülen bir kalenin muhkemliğine bakıldığında pazarlarda el emeği sanat işlerine dalındığında düşünceler değişir; zihin berraklaşarak kişinin hangi duygu, düşünce, kanaat ve eylem üzerinde olduğuna dair farkındalığı, şuuru artar. Günlük hayatın sınırlarının ötesinde olasılıkları, beklenmeyeni tahmin etmek bireyi rutinin monotonluğundan kurtarır; zihni rahatlatır.
Gezegende daha evvel akla hayale gelmeyen çeşitliliğe tanıklık edilir; farklı bakış açıları ve yaklaşımlar takdir edildiğinden insan daha anlayışlı, hoşgörülü, sabırlı hâle gelir. Neticede düşünceleri bütünleştirmek, kritik analitik düşünmek mümkün olur. Uluslararası seyahatler sayesinde çok kültürlü yaşamları deneyimlemek, yenilikçi ve yararlı buluşların ilham kaynağını teşkil eder (6).
Kişisel gelişim, kendini sürekli yetiştirme ve geliştirme yolculuğudur. Zorlayıcı deneyimler bireyin becerisini, bilgisini ve bakış açısını genişleterek fıtraten mevcut potansiyelini kullanmasını sağlar. Özellikle yurt dışına seyahat eden ve orada eğitim görenler daha açık fikirli ve duygusal olarak daha istikrarlı, verimli, üretken olma eğilimindedir.
Seyahat bir hazırlık gerektirir. Kalacak yer, bilet temini, gezilecek yerlerde ulaşım, yemek yenilecek restoranlar, iklime uygun giysiler gibi birçok mesele ele alınır. Planlanan şekilde ilerlemeyen durumlarda yedek aksiyon planı hazırlanır. Kısaca gezgini tahminlere ve çetin, alışılmadık durumlara uyum sağlamaya, çareler üretmeye zorlar. Kıble tayini, yerel ibadet saatine dikkat etmek, dil öğrenmek, pusula ile navigasyon uygulamalarını kullanmak dahil birçok beceriyi geliştirir. Otelde dinlenirken harita uygulamasında çevre, sokak ve caddelerle beraber konum ekran resmi almak anı kaydeden zevkli bir hatıra olabilir.
Başka insanların görüşleri, hayata bakışları izlenerek kendisiyle kıyaslama yapılır; eksik ve fazla olanlar keşfedilir. Önemli kararlar verirken önyargı tuzağından uzak kalınır. Aile ve arkadaşlarla birlikte yapılan seyahatler, ilişkilerin dengeli olarak kuvvetlenmesine olanak tanır. Sevgi, saygı ve aidiyet gibi temel insani hisler güçlenir. Yolculuk vesilesiyle tanışılarak sohbet ağlarına eklenen kişiler ikamet ettikleri coğrafyalarda karşılıklı olarak birbirlerinin âdeta gözü kulağı hâline gelirler.
Seyahatler doğumla başlayan ölümle dünyadaki kısmı sonlanan yolculuğun ara kesitleri, kendini fark edip maddi hayatı kadar manevi hayatına çekidüzen vermek için mükemmel fırsatlardır. Şahane revakların altında, mis gibi kokan rengarenk gonca güllerin arasında, gönle huzur yağdıran bir kabrin başında dua ile soluklanırken kendini kabirde yatanın yerine koymak; ağacın gölgesinde bir müddet dinlenip de giden yolcu misalini anımsatır. O, şu çağda benim yerimde olsa ne yapardı, nasıl yaşardı diye hayal ettirir. Yüksek tavanlarıyla, ayna, çini, kalem işleriyle gözlere şenlik heybetli saraylar, camiler, medreseler; bir zamanlar içlerinde meskun ahalisiyle ibret alınmasını, zerre kadar vaktinin ziyana uğratılmamasını tembihler. Duvarda asılı Kıtmir hattı Hz. Musa ile Hızır’ın (as) irfan yolculuğuna çeker; kendi Hızır’ını sordurur ve aratır kişiye. Ömür seyahatinde hangi durakta beklediğini, varışa ne kadar kaldığını düşündürür. Yaradanı gücendirmek ve sevgisini kaybetmek çekincesi ile az ve eksik de olsa itaat ve iyiliklerle sevgisini kazanmak ümidi arasında istikrarlı, itidalli, mütevazı bir gayreti celbeder. Yürekleri ferahlatan merhameti, şefkati ile ihlas ve ihsan abasını giydirir. Kalbin yalan söylemek, kıskanmak, tembellik, nezaketsizlik, haz düşkünlüğü, hile yapmak gibi yaramaz heves ve isteklerden arındırılması ; bunların yerlerine azim, çalışkanlık, cömertlik, empati, içtenlik, zarafet gibi faydalı olanların tabiat hâline getirilmesi manevi hayata önem veren kimselerin ve sufilerin gayelerindendir. İnsanın güzel duygu ve düşüncelerle ünsiyeti arttıkça olayları isabetli değerlendirme kabiliyeti, basireti, feraseti gelişir. İşte bireyin önemsizden daha önemliye, kötülüklerden iyiliklere, şeytanın ve nefsinin çağrısından meleğin davetine, Rabbine yönelmesi de bir yolculuktur.
Kalbî yolculuk bazen yurdundayken yapılır, bazen de seyyah gibi memleket memleket gezerken. Turistik seyahatin nasıl pasaport, vize, güvenlik, maliyet gibi kuralları varsa gönül aleminin yolculuğunun da helal kazanç, samimiyet, tevazu, vaktinde ibadet, başkasına yük olmamak, bilakis yardım ve hizmet etmek gibi çok çeşitli esasları vardır. Her yolculuk niyetini tazeleme vesilesidir. Seyr-ü seferde her şeyin sahibinden kuvvet, nimet, izzet niyaz edilir. Nitekim seferin varış noktasında kesin inanç, yakin ile hasıl olan saadet, ebedi huzur vardır.
Kaynaklar
1-Tittlbach, S., Brockfeld, A., Kindig, S., & Herfet, M. (2024). Maintaining health in daily life—is active travel the solution? A scoping review. German Journal of Exercise and Sport Research, 54(1), 121-134.
2- Framingham Heart Study
3- Nussbaum, P. D. (2015). Brain health for the self-empowered person. Generations, 39(1), 30-36.
4- Andersen, L., Corazon, S. S., & Stigsdotter, U. K. (2021). Nature exposure and its effects on immune system functioning: a systematic review. International journal of environmental research and public health, 18(4), 1416.
5-Buckley, R. (2023). Tourism and mental health: Foundations, frameworks, and futures. Journal of Travel Research, 62(1), 3-20
6- Maddux, W. W., Lu, J. G., Affinito, S. J., & Galinsky, A. D. (2021). Multicultural experiences: A systematic review and new theoretical framework. Academy of Management Annals, 15(2), 345-376