Doç. Dr. Şule Çekiç – Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı-Psikolog-
İletişim, aileyi bir arada tutan en güçlü bağlardan biridir. Ancak iletişim kanallarında bir engel varsa söylediğimiz sözler, vermek istediğimiz mesaj çoğu zaman yerine ulaşmaz. Oysa sağlıklı bilgi alışverişi ve paylaşım için öncelikle bu kanalların açık olması gerekir. Bu nedenle iletişimin önündeki engelleri fark edip ortadan kaldırmamız çok önemlidir.
Çocuğunuza bir şeyi defalarca anlattığınız hâlde sizi anlamıyor ya da beklediğiniz davranış değişikliğini göstermiyor mu? İlk akla gelen “Beni dinlemiyor.” düşüncesi olsa da bunun altında farklı nedenler yatabilir. Bunlardan biri işitme kaybıdır. Hafif derecedeki işitme kayıpları bile çocuğun konuşma sinyallerini eksik almasına ve mesajı yanlış anlamasına neden olabilir. Bu nedenle anlamada güçlük yaşayan çocuklarda öncelikle işitmenin değerlendirilmesi gerekir. Eğer tanılanmış bir işitme kaybı varsa uzman müdahalesiyle doğru çözüme hızla ulaşılabilir.
İşitmede bir sorun yoksa veya var olan sorun doğru müdahale ile çözüme ulaştırıldıysa bu kez kullandığımız dili gözden geçirmek gerekir. Çünkü her yaş grubunun anlayabileceği açıklamalar farklıdır. Örneğin beş yaşındaki bir çocuğa “Bisikleti düzgün sür!” demek yerine,
“Yavaş sür! Hızlı sürersen takılıp düşersin, canın çok yanar ve yaralanabilirsin.” demek onun için çok daha anlamlı olacaktır.
Benzer şekilde, dövme veya piercing yaptırmak isteyen bir gence yalnızca bunun dinimizce yasak olduğunu söylemek çoğu zaman yeterli olmayabilir. Bunun yerine ciddi enfeksiyon riski, alerjik reaksiyonlar, kalıcı izler ve sağlık üzerindeki olası etkiler hakkında konuşmak, bu isteğin zamanla azalacağını telkin etmek, davranışın sorgulamasını kolaylaştırabilir.
Çocuklara ve gençlere aile içinde değerler eğitimi verirken de doğru zamanı seçmek önemlidir. Gürültünün ve dikkat dağıtıcı uyaranların az olduğu, keyifli ve samimi anlar bu tür konuşmalar için çok daha uygundur. Verilen mesajların günlük yaşamla ilişkilendirilmesi ise öğrenmeyi kalıcı hâle getirir. Örneğin yemekten önce elleri yıkamanın ve yemekten sonra elleri ve ağzı yıkamanın Peygamberimizin tavsiyesi olduğunu söylerken bunun bireysel sağlığı koruduğunu, hastalıkların yayılmasını önlediğini anlatmak; davranışın gerçek amacını çocukların anlamasına yardımcı olur.
Ayrıca toplumdaki tüm bireylerin benzer koşullarda ve refah düzeyinde yaşamadığını ama bu tavsiyelerin toplumdaki tüm bireylere yönelik olduğunu, böylece toplum sağlığının korunmasının hedeflendiğini açıklamak da mesajın anlaşılmasını kolaylaştıracaktır.
Evlerimizin en kıymetli bireyleri yaşlılarımız….Onlar ailemizin hafızası, deneyim kaynağı ve yol göstericileridir. Yaşlı bireylerle iletişim kurarken karşılaştıkları engelleri ortadan kaldırmak ayrı bir önem taşır. İşitme kaybı varsa değerlendirilerek tanı konulmalı ve gerekli durumlarda işitme cihazı veya uygun işitme çözümü sunulmalıdır. Düzenli işitme kontrolleri yalnızca çocuklar için değil yaşlılar için de yaşam kalitesini artıran önemli uygulamalardır. Yaşlı bireylerle konuşurken yüz yüze iletişim kurmak, dudak hareketlerinin görülmesini sağlamak ve acele etmeden anlaşılır bir konuşma temposu kullanmak iletişimi büyük ölçüde kolaylaştırır. Yaşlanmayla birlikte bilgi işleme hızının yavaşlayabileceği unutulmamalı; sabırlı ve destekleyici bir iletişim tercih edilmelidir.
Ayrıca biliyoruz ki pek çok ailede özel gereksinimli bireyler de bulunmaktadır. Bu bireylerin iletişim ihtiyaçları farklı olabilir. Gerektiğinde alternatif iletişim yöntemlerinden yararlanmak, onların kendilerini ifade etmelerine fırsat vermek ve sabırla dinlemek aile içindeki iletişimi güçlendirecektir.
Unutmamalıyız ki her bireyin farklı özellikleri vardır. Bu farklılıklar bir eksiklik değil ailemizin ve toplumumuzun zenginliğidir.
Görüldüğü üzere çok küçük müdahalelerle iletişim süreçlerinde büyük farklar oluşturulabilmektedir.
Nitekim iletişim engellerini kaldırabildiğimiz ölçüde birbirimizi daha iyi anlayabilir, daha güçlü bağlar kurabilir ve hep birlikte daha mutlu, daha sağlıklı bir yaşam sürdürebiliriz. Çünkü bazen değişmesi gereken insanlar değil sadece iletişimdeki engellerdir.