Şerife Zehra Yiğit-Psikolog-
Dilimizden dökülen kelimelere yeterince dikkat ediyor muyuz? Zihnimizin derinliklerinde sessizce yankılanan ya da dudaklarımızdan dökülüp boşluğa karışan o küçük hecelerin; benliğimizi, ilişkilerimizi ve tüm dünyamızı baştan sona inşa ettiğinin farkında mıyız?
Günlük koşturmaca içinde kelimeleri sadece birer iletişim aracı olarak görebiliyoruz. Oysa dil, dışarıya açılan basit bir pencere değildir. Düşüncelerimizi, inançlarımızı ve kimliğimizi doğrudan biçimlendirir. Peygamber Efendimizin (s.a.s.) buyurduğu gibi “Kalbi doğru olmadıkça kulun imanı doğru olmaz. Dili doğru olmadıkça da kalbi doğru olmaz.” Dolayısıyla ifade ettiğimiz her söz, ruh dünyamızı doğrudan şekillendirir.
Kulağımıza çalınan ya da düşünce dünyamızda tasarladığımız her kelime, beynimiz için kuru bir gürültüden fazlasıdır. Araştırmalar bize şu gerçeği gösterir: Bir sözcüğü duyduğumuz an beynimiz, milisaniyeler içinde karmaşık bir ağ kurar. Kelimeleri adeta zihinsel bir simülasyondan geçirir. Örneğin “koşmak” kelimesini duyduğumuzda zihin sadece bir eylemi anlamlandırmakla kalmaz, beynin bacak kaslarını kontrol eden merkezlerinde de eş zamanlı bir uyarılma gerçekleşir. Yani beyin, kelimeleri geçmiş deneyimlerimizle birleştirerek algılar. İletişim esnasında kurduğumuz her cümle, muhatabımızda duygusal bir karşılık bulur. Sık tekrarlanan söylemler ise zihinsel şemalarımızı güçlendirir. Sözler zihinden döküldüğü an önce kendi dünyamızı, sonra çevremizi dönüştürür. Tam bu noktada, dilin o muazzam gücünü yüzyıllar öncesinden anlatan Yunus Emre’nin şu dizelerini hatırlayalım:
“Söz ola kese savaşı,
Söz ola kestire başı,
Söz ola ağulu aşı,
Bal ile yağ ede bir söz.”
Çatışmaları bitirmek de zehri bala dönüştürmek de elimizdedir. Ancak kelimelerin bu dönüştürücü gücü, arkalarındaki niyetle anlam kazanır. Çünkü dil, kalpteki niyetin dışa vurumudur; niyet samimi olmadıkça en süslü kelimeler bile ruhsuz kalır. Diğer yandan en haklı düşünceler yanlış bir üsluba kurban gidebilir. Haklılığımızı gölgelememek için nezaketi temel ilke edinmeli, niyetimizi ve kelimelerimizi doğrultarak estetik bir dil inşa etmeliyiz.
Çocuklukta çevremizden duyduklarımız, zamanla iç sesimize dönüşür. Sürekli eleştirilerek büyüyen birinin, yetişkinliğinde kimliğini “Hiçbir şeyi beceremem!” gibi olumsuz kabuller üzerine kurması muhtemeldir. Kabul edici bir üslup benimsendiğinde ise zihindeki tehdit algısı zayıflar. Yerini güçlü bir benlik algısına bırakır. Bakış açımızın dönüşümü, kelimelerimizi yenilemekle başlar. Karşılaştığımız krizlere ve zorluklara yaklaşımımızı dilimiz belirler. Bir problem anında şikâyet ve karamsarlığa kapılıp “Bu durumun üstesinden gelemem, her şey bitti.” diyerek teslim olmak zihni çaresizliğe mahkum eder. Oysa dili şükür ve gayrete taşıyıp “Çözüme nereden başlayabilirim?” diye sormak, zihni sabra ve yeni imkânları keşfetmeye yönlendirir. Dilden dökülen her söz, dünyayı algılama biçimimizi inşa eder.
Zihniyet dönüşümü; dili, şikâyet ve karamsarlıktan çıkarıp şükür ve gayrete taşımaktır. Çünkü dil, sadece zihnin aynası değildir; dünyayı algılama biçimimizin mimarıdır. Dilden dökülen her söz, gerçekliğimizi yeniden inşa eder. Sürekli olumsuzu konuşursak dünya bize karanlık görünür. Güzel kelimelerin bıraktığı ferahlık ise bedenimizde somut bir iyileşme başlatır. Bilimsel çalışmalar, olumsuz kelimelerin beyinde stres merkezlerini tetiklediğini gösterir. Buna karşılık yapıcı diyaloglar, samimi bir teşekkür veya kendimize fısıldayacağımız umut dolu kelimeler sinir sistemimizi sakinleştirir. Bedenimiz “güvendeyim” sinyali alır, kalbimiz dinginleşir. Bu fizyolojik dinginlik, İslam literatüründeki “sekîne” kavramıyla derin bir paralellik gösterir. İçsel konuşmalarımızda şefkatli bir üslubu seçmek, beynin esnek yapısı sayesinde yeni ve sağlıklı düşünce yolları açar.
Olumlu bir dil iklimi, duygusal dayanıklılığımızı artırır ve toplum ruh sağlığını besler. Bu yüzden etrafımızı yıkan değil onaran, tüketen değil üreten insanlarla donatmalıyız. Unutmayalım ki zihnimizde ağırladığımız her düşünce ve ağzımızdan dökülen her kelime, geleceğimizin harcıdır. Sözcüklerimizi yıkıcı fırtınalardan arındırıp hem kendi iç dünyamıza hem de temas ettiğimiz tüm hayatlara şifa kılmak duasıyla…
Kaynakça
Ahmed b. Hanbel, Müsned III, s.198.